Zo nauwkeurig is een buienradar: twintig minuten scherp

Een radar meet, de rest is doorschuiven

Een neerslagradar meet wat er nu valt. Dat is een waarneming en nog geen verwachting. De verwachting ontstaat pas in de stap erna. Software pakt de laatste paar beelden en leest daaruit af welke kant de buien op trekken en hoe hard ze gaan. Daarna schuift ze het hele patroon vooruit. Dat heet extrapolatie. In Nederland doet pySTEPS dat werk.

Zolang een bui zich als een blok over de kaart verplaatst, gaat dat goed. Het loopt mis zodra hij iets doet wat een blok nooit doet: uitregenen, samensmelten met de bui ernaast, opnieuw opbouwen boven een warme stad. De plek klopt dan nog ongeveer. De hoeveelheid niet meer.

De gemeten grens ligt rond twintig minuten

In de verificatieliteratuur staat het onbarmhartig precies. Onderzoekers legden 1.533 Nederlandse regensituaties naast de nowcast die ervoor was gemaakt. Voor buien die ongeveer een uur duren houdt pySTEPS het gemiddeld vijfentwintig minuten vol.1 Daarna is de verwachting niet meer aantoonbaar beter dan de botte aanname dat het weer blijft zoals het nu is.

Voor de korte felle zomerbui boven een stad, precies het soort bui waar een fietser doorweekt van raakt, ligt de grens nog iets lager. Een studie naar tachtig zware buien boven vijf Nederlandse steden komt uit op ongeveer achttien minuten op een schaal van vijf kilometer en twintig minuten gemeten aan de correlatie.2

Twee uur op de balk, twintig minuten waarin hij echt iets weet. Dat is geen defect in de radar. Dat is wat een radar is.

Wat de radar wél langer volhoudt

Er zijn twee manieren om meer uit dezelfde radar te halen. Verder vooruit kijken hoort er niet bij.

De eerste is een grotere vraag stellen. Dezelfde onderzoekers hebben hun nowcasts nagemeten op steeds bredere schalen: twaalf minuten houdbaar als je naar één vierkante kilometer vraagt, achttien op vijf kilometer, zesentwintig op vijftien.2 Hoe ruimer de vraag, hoe langer het antwoord meegaat. Een woon-werkrit ís zo'n ruime vraag. Je vraagt niet naar één adres maar naar acht kilometer weg. Welke van die kilometers nat is, maakt je niet uit zolang jij er niet onder zit.

De tweede manier is het weer zelf. Regen die lang aanhoudt, laat zich veel verder vooruit volgen dan een bui van een kwartier: 25 minuten bij buien van een uur, 40 bij drie uur, 56 bij zes uur en 116 minuten bij een dag die gewoon grijs blijft.1 Het weer waar je het minst last van hebt, is het weer dat we het verst vooruit zien aankomen.

Waar de radar ophoudt

Na twee uur stopt de radarverwachting gewoon. Wat je daarna ziet komt uit een weermodel: een doorrekening van de atmosfeer en geen verlengstuk van het beeld. Zo'n model kan prima zeggen wat voor middag het wordt. Welke bui welke straat kruist, weet het niet.

Dat verschil is te groot om glad te strijken. Wij liepen er zelf tegenaan. In onze eigen keten liep de radarreeks stilletjes door met het laatst gemeten beeld terwijl het model allang nul zei. Op een rit van twintig minuten valt dat nooit op. Op een toertocht van vier uur wel: daar stond drie millimeter per uur waar het droog was.

Waarom er geen percentage bij staat

Een verwachting met een kans erbij is eerlijker dan een verwachting zonder. Alleen is de Nederlandse nowcast deterministisch. Er rolt één uitkomst uit en geen waaier van mogelijkheden. Een open ensemble waaruit je een kans zou kunnen afleiden bestaat niet.

Elk percentage dat wij erbij zetten, zouden we dus zelf hebben verzonnen. Daarom staat er bij Plens geen kans maar een zekerheid in woorden, die meeloopt met hoe ver vooruit de vraag ligt: hoog tot ongeveer vijfendertig minuten, daarna middel en voorbij twee uur laag.3

Het beste nieuws staat in de basisrate

Het regent in Nederland 7,3 procent van de tijd. In de zomer 4,4 procent, in de winter 10,8.4 Op ruim negentig procent van de momenten is het juiste antwoord op de vraag of je iets anders moet doen gewoon nee.

Precies daarom heeft een app die de hele dag om aandacht vraagt de verkeerde vorm voor dit probleem. De radar hoeft maar in een fractie van de gevallen iets te zeggen. De rest van de tijd is zwijgen het goede antwoord.